Waxbarashada Soomaaliya waxay soo martay heerar kala duwan oo ku saleysan marxaladihii kala duwanaa ee dalka ka dhacay, laga soo bilaabo xilligii gumeysiga illaa maanta. Heerarkaas waxaa lagu kala saari karaa saddex waqti oo muhiim ah:
1. Xilligii Gumeysiga (1884-1960)
Xilligii gumeysiga Talyaaniga iyo Ingiriiska, waxbarashada Soomaaliya waxay ahayd mid aad u kooban, waxaana diiradda lagu saaray waxbarashada hoose.
Talyaaniga: Talyaanigu wuxuu ka dhisay dugsiyo kooban oo carruurta Soomaalida lagu baro af Talyaani iyo xirfado farsamo.
Ingiriiska: Dhulka waqooyi, Ingiriisku wuxuu xoogga saaray barashada af Ingiriiska iyo diinta, laakiin waxbarashadu aad bay u koobnayd.
Diinta: Dugsiyada quraanka ah ayaa ahaa saldhigga waxbarashada bulshada Soomaalida xilligaas.
2. Xilligii Madaxbannaanida (1960-1991)
Markii Soomaaliya xornimada qaadatay, dowladdii cusbayd waxay xoogga saartay horumarinta waxbarashada.
Sanadihii 1960-meeyadii: Dowladdu waxay dugsiyo ka hirgelisay magaalooyinka waaweyn. Waxbarashadu waxay bilaabatay inay noqoto mid lacag la’aan ah.
1972: Alfabeetka Soomaaliga ayaa la qaatay, taas oo wax weyn ka beddeshay waxbarashada, maaddaama Soomaaliga loo adeegsan jiray dugsiyada.
Ololaha Waxbarashada Dadweynaha (1974-1975): Waxaa lagu guuleystay in dad badan oo reer miyiga ah loo fidiyo waxbarashada aasaasiga ah, taas oo kor u qaaday heerka aqoonta dadka.
Horumarka: Waxaa la furay jaamacado, sida Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed oo hormuud u ahayd waxbarashada sare.
3. Xilligii Burburka iyo Kaddib (1991-2024)
Markii ay dowladdii dhexe burburtay 1991-kii, waxbarashada Soomaaliya waxay ku dhacday xaalad adag.
1990-meeyadii: Dugsiyo badan ayaa xirmay, waxaana meesha ka baxay nidaamkii dowladdu maamuli jirtay. Waxbarashada waxaa gacanta ku dhigay hay’ado gaar loo leeyahay iyo ururo samafal.
Dib u soo kabashada: Laga soo bilaabo 2000-meeyadii, waxaa dib loo bilaabay in la hirgeliyo iskuullo iyo jaamacado gaar loo leeyahay, iyadoo ay kaalin weyn ka qaateen bulshada iyo ganacsatada maxalliga ah.
Maanta: Waxaa jira iskuulo iyo jaamacado gaar loo leeyahay oo badan, halka dowladdu ay dib u dhistay hay'ado waxbarasho oo xadidan. Si kastaba, waxaa weli jira caqabado badan sida tayada waxbarashada, helitaanka agabka waxbarasho, iyo taageerada dowladda.
Gunaanad
Waxbarashada Soomaaliya waxay soo martay marxalado is-daba-joog ah, iyadoo hadda lagu dadaalayo in la hagaajiyo tayada iyo helitaanka waxbarashada si loo gaaro horumar waara.
No comments:
Post a Comment